Báș N SáșŒ CHá»N GĂ: KIáșŸM THáșŹT NHIá»U TIá»N HAY THEO ÄUá»I ÄAM MĂ ?
“LĂ m viá»c báșĄn thĂch, tiá»n sáșœ tá»± Äáșżn” - CĂąu nĂłi nghe Äáș§y sá»± khĂch lá», nhưng cĂł ÄĂșng lĂ má»i viá»c sáșœ diá» n ra như váșy vĂ báșĄn cĂł Äá»§ dĆ©ng cáșŁm theo Äuá»i những Äam mĂȘ dĂč tÆ°ÆĄng lai cĂČn ráș„t mÆĄ há»?Leonard A. Schelesinger lĂ hiá»u trưá»ng trưá»ng Babson College. Charles F.Kiefer lĂ chá»§ tá»ch cá»§a hiá»p há»i sĂĄng táșĄo. Paul B.Brown lĂ cá»ng tĂĄc viĂȘn dĂ i kỳ cá»§a tá» New York Times. CáșŁ 3 lĂ Äá»ng tĂĄc giáșŁ cá»§a những quyá»n sĂĄch như: Just Start: Take Action, Embrace Uncertainty, Creat the Future. HĂŁy cĂčng láșŻng nghe những lá»i khuyĂȘn cá»§a há» vá» cĂąu há»i ÄÆ°á»Łc ráș„t nhiá»u ngưá»i quan tĂąm nĂ y.
“Náșżu báșĄn thá»±c sá»± Äam mĂȘ vá»i cĂŽng viá»c báșĄn lĂ m, nhưng nĂł sáșœ khĂŽng mang láșĄi cho báșĄn nhiá»u tiá»n báșĄc, liá»u báșĄn sáșœ váș«n lĂ m chứ?”
ÄĂąy quáșŁ lĂ má»t cĂąu há»i ráș„t thĂș vá»! NĂł dưá»ng như ráș„t liĂȘn quan Äáșżn những ngưá»i ÄĂŁ tá»t nghiá»p cáș„p 3 hay ÄáșĄi há»c vĂ thưá»ng xuyĂȘn ÄÆ°á»Łc cĂĄc tháș§y cĂŽ giĂĄo cá»§a mĂŹnh cÄn dáș·n: “LĂ m những viá»c cĂĄc báșĄn thĂch vĂ tiá»n sáșœ tá»± Äáșżn”
CĂąu nĂłi trĂȘn nghe Äáș§y sá»± khĂch lá», nhưng liá»u cĂł ÄĂșng lĂ má»i viá»c sáșœ diá» n ra như váșy? Liá»u báșĄn cĂł Äá»§ dĆ©ng cáșŁm theo Äuá»i những Äam mĂȘ cá»§a mĂŹnh dĂč chĂșng dá» vỄn vụ ?
Äá»ng thá»i, nĂł cĆ©ng sáșœ khiáșżn báșĄn trá» nĂȘn kiĂȘn gan bá»n chĂ. Khi báșĄn cá» lĂ m những thứ mĂ báșŁn thĂąn chưa há» lĂ m thá» trưá»c ÄĂąy như thá»±c hiá»n 1 dá»± ĂĄn, 1 cĂŽng viá»c kinh doanh má»i - báșĄn sáșœ pháșŁi Äá»i máș·t vá»i vĂŽ vĂ n thá» thĂĄch. VĂ ÄÆ°ÆĄng nhiĂȘn, báșĄn khĂŽng há» muá»n Äáș§u hĂ ng ngay khi má»i gáș·p những khĂł khÄn ban Äáș§u.
Nhưng hĂŁy thá»±c táșż ráș±ng: Chưa cĂł gĂŹ ÄáșŁm báșŁo cho viá»c báșĄn sáșœ trá» nĂȘn giĂ u cĂł hay thĂ nh cĂŽng vá» máș·t tĂ i chĂnh.
ChĂșng tĂŽi cĂł má»t ngưá»i báșĄn chung, anh áș„y ÄĂŁ tá»i 1 quĂĄn rÆ°á»Łu cĂčng má»t vĂ i ngưá»i báșĄn cá»§a anh ta vĂ há» Äá»u lĂ những nháșĄc cĂŽng chuyĂȘn nghiá»p Äi thư giĂŁn sau buá»i ghi Ăąm. Trong buá»i hĂ n huyĂȘn, há» nĂłi vá» những ngưá»i nháșĄc cĂŽng khĂĄc mĂ há» biáșżt má»t cĂĄch Äáș§y ngÆ°á»Ąng má», má»t trong sá» há» bĂŹnh luáșn ráș±ng những nháșĄc cĂŽng nĂ y tháșt may máșŻn lĂ m sao khi “Ăąm nháșĄc cá»§a há» ÄÆ°á»Łc quáșŁng bĂĄ”. Chá» trong 7 chữ nĂ y thĂŽi, chĂșng ta cĂł thá» tháș„y ÄÆ°á»Łc má»t sá»± tháșt to lá»n. ChĂșng ta cĂł sáșŁn pháș©m Ăąm nháșĄc nhưng cháșłng cĂł gĂŹ ÄáșŁm báșŁo lĂ cĂł ai sáșœ mua chĂșng. Tuyá»t Äá»i khĂŽng cĂł gĂŹ ÄáșŁm báșŁo. “CĂł sáșŁn pháș©m” vĂ “ÄÆ°á»Łc mua” lĂ 2 viá»c hoĂ n toĂ n biá»t láșp.
Nhiá»u Äá»c giáșŁ cá»§a chĂșng tĂŽi trĂȘn ÄĂŁ Äáș·t cĂąu há»i “TĂŽi cĂł khĂĄt khao nhưng tĂŽi cĆ©ng khĂĄ cháșŻc lĂ viá»c tĂŽi muá»n lĂ m sáșœ khĂŽng kiáșżm ÄÆ°á»Łc những khoáșŁn lợi nhuáșn háș„p dáș«n. Váșy lĂ m sao giá»? Liá»u tĂŽi cĂł nĂȘn tiáșżp tỄc?”
Giá» hĂŁy xem xĂ©t cĂąu tráșŁ lá»i:
Náșżu báșĄn khĂŽng Äá»§ Äiá»u kiá»n Äá» lĂ m những thứ báșĄn Äam mĂȘ – vĂ dỄ như: Náșżu báșĄn lĂ m viá»c ÄĂł, báșĄn khĂŽng thá» cĂł Äá»§ tiá»n nuĂŽi sá»ng gia ÄĂŹnh, hoáș·c Äiá»u ÄĂł sáșœ lĂ m báșĄn khĂŽng tá»t nghiá»p ÄÆ°á»Łc ÄáșĄi há»c - váșy thĂŹ Äừng lĂ m, báșĄn khĂŽng nĂȘn ÄĂĄnh cÆ°á»Łc cuá»c sá»ng kinh táșż sau nĂ y cá»§a mĂŹnh. Má»t nguyĂȘn táșŻc cÆĄ báșŁn trong viá»c Äá»i máș·t vá»i má»t tÆ°ÆĄng lai vá» Äá»nh ÄĂł chĂnh lĂ từng bưá»c nhá» trong káșż hoáșĄch pháșŁi ÄáșŁm báșŁo báșĄn “sá»ng sĂłt” Äá» Äi bưá»c tiáșżp theo. Váșy hĂŁy cháșŻc cháșŻn ráș±ng báșĄn sáșœ báșŻt Äáș§u từ mức tháș„p hÆĄn trong thang nhu cáș§u cá»§a Maslow: thức Än vĂ nÆĄi trĂș.
Nhưng Äiá»u nĂ y khĂŽng cĂł nghÄ©a ráș±ng báșĄn pháșŁi hoĂ n toĂ n từ bỠưá»c mÆĄ, hĂŁy cứ thá»±c hiá»n má»t chĂșt, dĂč chá» lĂ 15 phĂșt má»i ngĂ y.
Những nghiĂȘn cứu (ÄÆĄn cá» như cĂŽng trĂŹnh The Power of Small Wins ÄÄng trĂȘn Harvard Business Review thĂĄng 5 nÄm 2011) chá» ra ráș±ng những con ngưá»i cá» gáșŻng thá»±c hiá»n những gĂŹ hỠưa thĂch má»i ngĂ y, dĂč chá» trong má»t khoáșŁng thá»i gian ngáșŻn, cĆ©ng Äá»§ khiáșżn há» cáșŁm tháș„y thoáșŁi mĂĄi vĂ thoáșŁ mĂŁn.
Má»t khĂa cáșĄnh thĂș vá» trong cĂąu há»i chĂnh lĂ nĂł cĂł thá» khiáșżn những cĂĄ nhĂąn hiá»n Äang kiáșżm ÄÆ°á»Łc ráș„t nhiá»u tiá»n suy nghÄ© láșĄi xem liá»u há» cĂł nĂȘn tiáșżp tỄc vá»i những thứ há» khĂŽng thĂch, ÄÆĄn giáșŁn chá» vĂŹ chĂșng giĂșp há» cĂł thĂȘm cá»§a cáșŁi chứ khĂŽng lĂ m há» háșĄnh háșĄnh phĂșc ? LĂœ do cá»§a những con ngưá»i nĂ y thưá»ng lĂ : “Má»t khi tĂŽi cĂł Äá»§ tiá»n, tĂŽi sáșœ lĂ m những thứ tĂŽi thá»±c sá»± muá»n lĂ m. TĂŽi sáșœ khĂŽng cĂČn lo láșŻng vá» tiá»n báșĄc nữa”. Nhưng theo cĂĄch nĂ y hay cĂĄch khĂĄc, há» cháșłng bao giá» lĂ m ÄÆ°á»Łc như há» nĂłi. Thá»i gian lĂ hữu háșĄn vĂ cĂąu há»i nĂ y cĂł thá» lĂ ká»p lĂșc Äá» thức tá»nh chĂșng ta vá» những thứ mĂŹnh Äang lĂ m.
Tuy nhiĂȘn theo má»t khĂa cáșĄnh khĂĄc, nháșn Äá»nh áș©n tĂ ng trong cĂąu há»i cĂł thá» khĂŽng háșłn ÄĂșng. BáșĄn váș«n cĂł thá» táșĄo ra tiá»n náșżu báșĄn thá»±c sá»± lĂ m những thứ mĂŹnh Äam mĂȘ, tháșm chĂ ngay cáșŁ khi hiá»n táșĄi báșĄn nghÄ© lĂ mĂŹnh khĂŽng thá». HĂŁy nhá» ráș±ng tÆ°ÆĄng lai lĂ vĂŽ Äá»nh, ai cĂł thá» biáșżt cháșŻc trong tÆ°ÆĄng lai con ngưá»i sáșœ mua gĂŹ hoáș·c báșĄn cĂł thá» sáșœ sĂĄng táșĄo ra thứ gĂŹ má»i? Trong báș„t cứ thá»i Äiá»m nĂ o, báșĄn lĂ ngưá»i duy nháș„t cĂł ÄÆ°á»Łc sá»± tháș„u hiá»n từ trong báșŁn thĂąn, Äiá»u cĂł thá» thay Äá»i má»i thứ.
1. BáșĄn (hoáș·c cha máșč, tháș§y cĂŽ, ĂŽng chá»§) dá»± doĂĄn trưá»c tÆ°ÆĄng lai sáșœ ra sao.
2. BáșĄn tá»± táșĄo ra hĂ ng tĂĄ káșż hoáșĄch Äá» ÄáșĄt ÄÆ°á»Łc ÄĂch ngáșŻm, sau ÄĂł chá»n cĂĄch kháșŁ thi nháș„t Äá» theo Äuá»i.
3. BáșĄn tĂch luá»č những nguá»n lá»±c cáș§n thiáșżt (giĂĄo dỄc, tiá»n báșĄc, v.v...) cáș§n thiáșżt Äá» tiáșżn hĂ nh káșż hoáșĄch.
4. Cuá»i cĂčng báșĄn báșŻt tay thá»±c hiá»n Äá» biáșżn tÆ°ÆĄng lai thĂ nh hiá»n thá»±c.
Nhưng lá»i tiáșżp cáșn “thĂŽng minh” Äá»i vá»i má»t tÆ°ÆĄng lai nhĂŹn tháș„y trưá»c láșĄi cháșłng há» “thĂŽng minh” chĂșt nĂ o Äá»i vá»i những thứ vĂŽ Äá»nh. VĂ pháș§n lá»n thá»±c táșż lĂ : má»i thứ khĂŽng giá»ng vá»i chĂșng ta dá»± ÄoĂĄn. CĂł 1 cĂąu nĂłi luĂŽn luĂŽn ÄĂșng, ÄĂł chĂnh lĂ “Thay Äá»i lĂ thứ duy nháș„t khĂŽng bao giá» thay Äá»i”
Trong kinh doanh, khi Äá»i máș·t vá»i má»t tÆ°ÆĄng lai khĂŽng rĂ” rĂ ng, cĂĄc doanh nhĂąn thưá»ng khĂŽng cá» gáșŻng phĂąn tĂch hoáș·c láșp káșż hoáșĄch cho má»i biáșżn cá» cĂł thá» xáșŁy ra, hay dá»± ÄoĂĄn káșżt quáșŁ tháșż nĂ o. Thay vĂ o ÄĂł, há» hĂ nh Äá»ng, há»c từ những thứ há» tĂŹm tĂČi ÄÆ°á»Łc vĂ hĂ nh Äá»ng láș§n nữa. Tiáșżn trĂŹnh cĂĄc bưá»c cĂł váș» giá»ng như sau:
1. BáșŻt Äáș§u vá»i khao khĂĄt: BáșĄn tĂŹm hoáș·c nghÄ© vá» những thứ báșĄn muá»n. BáșĄn khĂŽng cáș§n quĂĄ nhiá»u Äam mĂȘ, báșĄn chá» cáș§n Äá»§ lĂČng quyáșżt tĂąm Äá» báșŻt Äáș§u.
2. Äi những bưá»c thĂŽng minh nhanh nháș„t cĂł thá» Äá» ÄáșĄt ÄÆ°á»Łc mỄc tiĂȘu: Bưá»c Äi thĂŽng minh lĂ gĂŹ? ÄĂł lĂ thứ mĂ báșĄn cĂł thá» lĂ m vá»i những cĂŽng cỄ ÄĂŁ cĂł sáș”n trong tay như những ngưá»i ban quen biáșżt, những kiáșżn thức báșĄn cĂł cĆ©ng như những nguá»n lá»±c hiá»n cĂł. BáșĄn káșżt hợp những thứ trĂȘn Äá» cĂł ÄÆ°á»Łc nhiá»u nguá»n lá»±c hÆĄn, phĂąn tĂĄn rá»§i ro vĂ thá»±c hiá»n Ăœ tưá»ng.
3. Há»c há»i từ những gĂŹ báșĄn thu ÄÆ°á»Łc từ những bưá»c ÄĂł: BáșĄn cáș§n pháșŁi lĂ m Äiá»u nĂ y vĂŹ má»i khi báșĄn hĂ nh Äá»ng, thá»±c táșż láșĄi thay Äá»i. ÄĂŽi khi những bưá»c Äi ÄÆ°a báșĄn gáș§n hÆĄn vá»i những thứ báșĄn muá»n hay ÄĂŽi khi những thứ báșĄn muá»n thay Äá»i. Náșżu báșĄn chĂș tĂąm, báșĄn luĂŽn há»c ÄÆ°á»Łc má»t Äiá»u gĂŹ ÄĂł. VĂŹ váșy, sau má»i bưá»c Äi, hĂŁy tá»± há»i: Liá»u hĂ nh Äá»ng nĂ y cĂł giĂșp báșĄn Äáșżn gáș§n hÆĄn vá»i mỄc tiĂȘu ? BáșĄn váș«n muá»n ÄáșĄt ÄÆ°á»Łc ÄĂch ngáșŻm chứ
4. Láș·p láșĄi: HĂ nh Äá»ng, há»c há»i, xĂąy dá»±ng, láș·p láșĄi. Khi Äá»i máș·t vá»i má»t tÆ°ÆĄng lai vĂŽ Äá»nh, cĂĄc doanh nhĂąn thĂ nh cĂŽng luĂŽn dĆ©ng cáșŁm bưá»c Äi vá» phĂa trưá»c, váș„p ngĂŁ vĂ rá»i láșĄi Äứng dáșy. HĂŁy nhá» cĂŽng thức thĂ nh cĂŽng lĂ “MáșŻc lá»i, máșŻc lá»i vĂ máșŻc lá»i, nhưng Ăt hÆĄn, Ăt hÆĄn vĂ Ăt hÆĄn”
CĂĄch duy nháș„t Äá» tháș„u hiá»u táș„t cáșŁ chĂnh lĂ : HĂ nh Äá»ng! Khi báșĄn gáș·p pháșŁi những thứ cĂČn mÆĄ há» vĂ liá»u ráș±ng báșĄn cĂł kiáșżm ÄÆ°á»Łc tiá»n từ Äam mĂȘ cá»§a mĂŹnh khĂŽng – HĂŁy cứ hĂ nh Äá»ng! Äừng cá» nghÄ© vá» những thứ cĂł thá» xáșŁy ra, hay cá» gáșŻng dá»± ÄoĂĄn trưá»c káșżt quáșŁ, hay lĂȘn káșż hoáșĄch cho những rá»§i ro. BáșĄn cứ dáș§n bưá»c từng bưá»c nhá» Äá» biáșżn má»i Äiá»u thĂ nh hiá»n thá»±c, sau ÄĂł quan sĂĄt Äiá»u gĂŹ sáșœ xáșŁy ra tiáșżp theo.
Ai cĂł thá» biáșżt ÄÆ°á»Łc, tháșm chĂ má»t bưá»c Äi nhá» nháș„t cĆ©ng cĂł thá» thay Äá»i má»i thứ. Ai cĂł thá» biáșżt ÄÆ°á»Łc liá»u báșĄn cĂł phĂĄt minh ra phÆ°ÆĄng thức má»i Äá» káșżt ná»i má»i ngưá»i ( như Zuckerberg ÄĂŁ lĂ m vá»i Facebook) hay cháșż táșĄo báșŁn Äá» sá» (như GPS) vĂ kiáșżm ÄÆ°á»Łc những khoáșŁn tiá»n khá»ng lá» ?
VĂ dĂč Äiá»u ÄĂł cĂł khĂŽng xáșŁy ra, bá» má»t chĂșt thá»i gian má»i ngĂ y Äá» lĂ m thứ mĂŹnh thĂch cĆ©ng vĂŽ cĂčng quan trá»ng, nĂł khiáșżn chĂșng ta cáșŁm tháș„y thá»±c sá»± thư giĂŁn vĂ tÄng tĂnh sĂĄng táșĄo, từ ÄĂł tiáșżp thĂȘm nÄng lÆ°á»Łng cho má»i máș·t cá»§a cuá»c sá»ng.




